Neden Çevrimiçi Oyuncular Büyük Ganimet Beklentisini Tarihten Öğrenmeli

Osmanlı ordusu bir sefere çıktığında askerlerin aklında yalnızca zafer yoktu. Ganimet de vardı. Bir kalenin düşmesi, bir şehrin teslim olması, sefere katılan pek çok kişi için yıllarca konuşulacak bir kazanç anlamına gelebilirdi. Ama tarih kayıtlarına bakınca, büyük ganimetle dönen seferlerin yanında eli boş, hatta kayıpla dönen seferlerin de az olmadığını görürüz. Beklenti ile gerçek arasındaki bu fark, bugün çevrimiçi oyun oynayan milyonlarca insanın yaşadığı bir şeye şaşırtıcı derecede benziyor.

Çevrimiçi oyunlarda da herkes büyük anı bekler. Nadir bir eşyanın düşmesi, uzun bir galibiyet serisi, sıralamada bir anda zirveye çıkmak. Bu anlar gerçektir, ama nadir olmaları için tasarlanmışlardır. Strateji ve kart oyunlarını akşamları oynayan, zaman zaman büyük uygulamalarda, zaman zaman da ankertoto gibi daha küçük sitelerde vakit geçiren bir tarih öğretmeni bize şöyle yazdı: "Öğrencilerime akıncıların ganimet hayallerini anlatırken kendi oyun alışkanlıklarımı düşünüyorum. İkisinde de büyük kazanç vaat eden kimse bunu garanti edemiyor." Bu yazı o gözlemden yola çıkıyor.

Seferde Ganimet Beklentisi Nasıl İşliyordu

Osmanlı askeri düzeninde ganimet önemli bir motivasyondu. Özellikle akıncılar ve gönüllü birlikler için sefer, düzenli bir maaştan çok, elde edilecek ganimet umuduna dayanıyordu. Seferden zengin dönen bir askerin hikâyesi köyden köye yayılır, yeni gönüllüleri cezbederdi.

Ancak bu hikâyelerin anlatılmayan bir yüzü vardı. Her sefer zaferle sonuçlanmıyordu. 1529'da Viyana önlerine gelen ordu, kötü hava koşulları, uzayan ikmal hatları ve kalenin direnişi karşısında kuşatmayı kaldırıp geri dönmek zorunda kaldı. O sefere büyük ganimet hayaliyle katılan pek çok asker için sonuç, aylarca süren yorucu bir yürüyüş ve eksilmiş bir keseydi. Kanuni dönemi parlak zaferlerle hatırlanır, ama bu zaferler arasında beklentiyi karşılamayan seferler de yer alır. Bu dönemin genel çerçevesini Kanuni lakabının kökenini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Düzenli Gelir ile Büyük Umut Arasındaki Fark

Osmanlı düzeninin akıllıca yanlarından biri, askerin geçimini yalnızca ganimete bırakmamasıydı. Tımar sistemi, sipahilere belirli bir toprağın vergi gelirini vererek düzenli ve öngörülebilir bir gelir sağlıyordu. Sipahi seferde ganimet umabilirdi, ama ailesini geçindiren şey tımarın her yıl getirdiği gelirdi. Bu sistemin ayrıntılarını tımar sistemi üzerine yazımızda ele almıştık.

Bu ayrım bugünün oyuncusu için de anlamlı. Çevrimiçi bir oyunda düzenli ilerleme, yani her gün biraz gelişen beceri, tamamlanan görevler, yavaş yavaş büyüyen koleksiyon, tımar gibidir. Nadir eşya ya da büyük galibiyet ise ganimettir. Hoş bir sürprizdir ama hayatı ona göre kurmak tehlikelidir.

Nadir Ödülün Basit Hesabı

Pek çok oyun artık nadir ödüllerin düşme oranlarını yayımlıyor. Diyelim ki istediğiniz eşyanın oranı yüzde 1. Çoğu oyuncu yüz denemede bunu kesin alacağını düşünür. Oysa yüz denemeden sonra oyuncuların yaklaşık yüzde 37'si hâlâ eli boştur. İki yüz denemeden sonra bile yaklaşık yüzde 13'ü eşyayı görmemiştir.

Bu tablo kötü şansı değil, adil bir sistemin normal dağılımını gösterir. Bir seferde ganimet bulamayan asker gibi, yüz denemede ödülü alamayan oyuncu da hiçbir şeyi yanlış yapmamıştır. Sadece büyük ödülün doğası budur.

Tablonun ortasındaki satır çoğu oyuncuyu şaşırtır. Yüz arkadaş aynı oyunda yüzer deneme yapsa, bunlardan yaklaşık otuz yedisi hiçbir şey alamadan oyunu kapatır. Bu otuz yedi kişinin hiçbiri daha az yetenekli ya da daha az sabırlı değildir. Tıpkı aynı seferde farklı birliklerin farklı köylere, farklı kalelere yönlendirilmesi gibi, şans her oyuncuya aynı payı dağıtmaz. Ortalama herkes için aynıdır, ama kimse ortalamayı yaşamaz, herkes kendi tek hikâyesini yaşar.

Beklenti Davranışı Nasıl Değiştirir

Büyük ganimet bekleyen bir ordu, ganimet gelmeyince sefere devam etmek için daha fazla risk almaya eğilimli olabilirdi. Çekilmek, o ana kadar harcanan emeğin boşa gittiğini kabul etmek demekti. Aynı psikoloji oyunlarda da çalışır. Büyük ödül bekleyen oyuncu, ödül gelmeyince daha uzun oynar, yorgunken hata yapar ve bazen kaybettiği hissi telafi etmek için para harcar.

İki oyuncunun aynı akşamı geçirdiğini düşünün. İkisi de on iki bölüm bitirip mütevazı bir miktar oyun parası kazanıyor. Birincisi zaten bu kadarını bekliyordu, memnun kapatıyor. İkincisi internette gördüğü bir videodaki büyük ödülü umuyordu, aynı akşamı kayıp gibi yaşıyor. Fark sonuçta değil, beklentide.

"Sabret, Büyük Ödül Mutlaka Gelir" Tavsiyesinin Sorunu

Oyun topluluklarında sık duyulan bir öğüt vardır: oynamaya devam et, büyük ödül eninde sonunda gelecek. Kulağa cesaret verici gelir. Ama iki açıdan yanıltıcıdır.

Birincisi, rastgele sistemlerin çoğu geçmiş denemeleri hatırlamaz. İki yüzüncü denemedeki yüzde 1, ilk denemedeki yüzde 1 ile aynıdır. Bazı oyunlar belirli sayıda denemeden sonra ödülü garanti eden bir kural ekler ve böyle bir kural varsa oyun bunu açıkça yazar. Yoksa sabır birikmiş bir hak yaratmaz.

İkincisi, "eninde sonunda" ifadesinin bir sınırı yoktur. Yukarıdaki tablo, iki yüz denemeden sonra bile oyuncuların hatırı sayılır bir kısmının ödülsüz kaldığını gösteriyor. Birine "olana kadar devam et" demek, ona sınırsız bir maliyeti kabul etmesini söylemektir. Tarihteki akıllı komutanlar da kuşatmanın ne zaman kaldırılacağına önceden karar vermeyi bilirdi. Daha iyi öğüt şudur: maliyeti baştan belirle ve sonuç ne olursa olsun o noktada dur.

Gerçekçi Bir Hedef Koymanın Adımları

1. Bir zaman sınırı belirleyin. Çoğu oyun için otuz ya da kırk dakika yeterlidir. Hissinize değil, telefondaki zamanlayıcıya güvenin.
2. Küçük bir hedef koyun. Üç bölüm bitirmek, bir günlük görevi tamamlamak ya da iki el kazanmak gibi ortalama bir akşamda ulaşılabilecek bir şey.
3. Yayımlanan oranları bir kez okuyun. Oyunu açmadan önce, sinir bozucu bir seriden sonra değil.
4. Nadir ödülün sizin için gerçek değerini düşünün. Dürüst cevap "güzel ama şart değil" ise akşamınız onsuz da tamamlanmış hissettirir.
5. Zamanlayıcı çalınca kapatın. Bir sonraki deneme şanslı gibi görünse bile, hatta özellikle o zaman.

Mütevazı Kazançların Bir Ay Boyunca Görünümü

Yazarlarımızdan biri bir kart oyununda bir ay boyunca her akşam yaklaşık otuz dakika oynadı ve sonuçları not etti. Toplam tablo gösterişsizdi: yaklaşık doksan galibiyet, bir düzine yeni kart, iki etkinlik rozeti ve on dokuzuncu günde gelen tek bir nadir kart. Geriye bakınca nadir kart küçük bir dipnottu. Ayı keyifli kılan, desteyi öğrendikçe galibiyet oranının yüzde 41'den yüzde 48'e yavaşça yükselmesiydi.

Tarih temalı oyunların çekiciliğinin bir kısmı da buradan gelir. Oyuncu bir imparatorluğu tek bir büyük zaferle değil, sabırla kurulan düzenle büyütür. Tarih temalı oyunların çekiciliği üzerine yazımızda bu yavaş ilerlemenin neden bu kadar tatmin edici olduğunu tartışmıştık.

Ganimeti Sürpriz Olarak Görmek

Hiçbiri büyük anların keyfini bırakın demek değil. Nadir sandığın açılması, beklenmedik bir galibiyet oyunun tadıdır. Mesele yalnızca akşamı ona göre kurmamaktır. Sıradan olanı bekleyin, sıradan olandan keyif alın ve büyük anın kendi zamanında gelmesine izin verin. Tımarı olan sipahi ganimeti bir lütuf olarak karşılardı, geçimini ona bağlayan akıncı ise her eli boş seferde bir yıkım yaşardı. Oyuncu için de durum aynıdır: büyük an geldiğinde bir hediye gibi hissettirmeli, nihayet ödenmiş bir borç gibi değil.